Η αυξανόμενη απειλή για την εμπορική ναυτιλία στα Στενά του Ορμούζ και στο Bab el-Mandeb

Εισαγωγή

Οι πρόσφατες εξελίξεις στο θαλάσσιο περιβάλλον ασφαλείας της Μέσης Ανατολής καταδεικνύουν μια σαφή κλιμάκωση υβριδικών απειλών κατά της εμπορικής ναυτιλίας σε κρίσιμα θαλάσσια περάσματα του παγκόσμιου εμπορίου.

Σύμφωνα με επιχειρησιακές ενημερώσεις από το Maritime Security Centre Indian Ocean και το United Kingdom Maritime Trade Operations, η κατάσταση ασφαλείας στον άξονα Περσικός Κόλπος – Στενό Ορμούζ – Ερυθρά Θάλασσα παρουσιάζει σημαντική επιδείνωση, με αυξανόμενα περιστατικά επιθέσεων, ηλεκτρονικού πολέμου και ασύμμετρων απειλών.

Η συγκεκριμένη γεωγραφική ζώνη περιλαμβάνει δύο από τα σημαντικότερα «σημεία στραγγαλισμού» (chokepoints) της παγκόσμιας ναυσιπλοΐας:

• το Strait of Hormuz

• το Bab el-Mandeb Strait

Τα σημεία αυτά αποτελούν κομβικές αρτηρίες μεταφοράς ενέργειας και εμπορευμάτων μεταξύ Ασίας, Ευρώπης και Αφρικής.

1. Το Στενό του Ορμούζ ως γεωστρατηγικός κόμβος

Το Strait of Hormuz αποτελεί ένα από τα πιο στρατηγικά σημεία του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου, καθώς από αυτό διέρχεται σημαντικό ποσοστό της διεθνούς μεταφοράς πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου.

Οι πρόσφατες αναφορές καταγράφουν σειρά περιστατικών που περιλαμβάνουν:

• πλήγματα σε εμπορικά πλοία από άγνωστα βλήματα

• επιθέσεις με μη επανδρωμένα εναέρια μέσα (UAV)

• πιθανή χρήση μη επανδρωμένων σκαφών επιφανείας

• εκρήξεις σε μικρή απόσταση από πλοία

• πυρκαγιές επί πλοίων.

Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η εκτεταμένη χρήση ηλεκτρονικών παρεμβολών και παραπλάνησης συστημάτων πλοήγησης, με αναφορές για:

• spoofing GPS

• παρεμβολές στο AIS

• διακοπές επικοινωνιών και ραντάρ.

Η εξέλιξη αυτή υποδηλώνει χρήση τεχνολογιών ηλεκτρονικού πολέμου χαμηλής έντασης, που στοχεύουν στην αποσταθεροποίηση της ναυσιπλοΐας χωρίς άμεση στρατιωτική εμπλοκή μεγάλης κλίμακας.

2. Η ασύμμετρη απειλή στην Ερυθρά Θάλασσα

Το Bab el-Mandeb Strait αποτελεί τη βασική θαλάσσια δίοδο μεταξύ της Red Sea και του Gulf of Aden και κατ’ επέκταση μεταξύ Ευρώπης και Ασίας μέσω της Διώρυγας του Σουέζ.

Η περιοχή έχει μετατραπεί τα τελευταία χρόνια σε πεδίο ασύμμετρων επιχειρήσεων, κυρίως λόγω της δραστηριότητας των Χούθι που υποστηρίζονται από το Ιράν.

Οι επιχειρησιακές απειλές που έχουν καταγραφεί περιλαμβάνουν:

• αντιπλοϊκούς πυραύλους

• επιθέσεις με drones

• θαλάσσια μη επανδρωμένα συστήματα

• στοχοποίηση πλοίων με συγκεκριμένες εθνικές ή εμπορικές συνδέσεις.

Παρά την προσωρινή μείωση των επιθέσεων, η κατάσταση παραμένει εύθραυστη και ενδέχεται να κλιμακωθεί εκ νέου σε σύντομο χρονικό διάστημα.

3. Επιπτώσεις στη διεθνή και ελληνική ναυτιλία

Η αστάθεια στα δύο αυτά στρατηγικά περάσματα επηρεάζει άμεσα:

• την ασφάλεια των πληρωμάτων

• τη σταθερότητα των θαλάσσιων εφοδιαστικών αλυσίδων

• το κόστος μεταφοράς και ασφάλισης

• τη διαθεσιμότητα ενεργειακών πόρων.

Η ελληνική ναυτιλία, η οποία αποτελεί έναν από τους μεγαλύτερους εμπορικούς στόλους διεθνώς, επηρεάζεται ιδιαίτερα από τις εξελίξεις αυτές, καθώς μεγάλο μέρος των ελληνόκτητων πλοίων δραστηριοποιείται σε ενεργειακές και εμπορικές διαδρομές της Μέσης Ανατολής.

Η αύξηση του κινδύνου οδηγεί ήδη σε:

• αυξημένα ασφάλιστρα πολεμικού κινδύνου

• αλλαγές δρομολογίων

• ενισχυμένα μέτρα ασφαλείας επί των πλοίων.

4. Επιχειρησιακές κατευθυντήριες γραμμές

Για την αντιμετώπιση των αυξανόμενων κινδύνων, συνιστάται η αυστηρή εφαρμογή των οδηγιών του BMP Maritime Security και η στενή συνεργασία με τους διεθνείς μηχανισμούς θαλάσσιας ασφάλειας.

Κρίσιμα μέτρα περιλαμβάνουν:

Ναυσιπλοΐα

• επιβεβαίωση θέσης με εναλλακτικά μέσα πλοήγησης

• ετοιμότητα για πλοήγηση χωρίς δορυφορικά συστήματα

• αυξημένη επιτήρηση των θαλάσσιων και εναέριων επαφών.

Επιχειρησιακή επιτήρηση

• συνεχής παρακολούθηση VHF Channel 16

• αυξημένη επαγρύπνηση πληρωμάτων

• αποφυγή προσέγγισης στρατιωτικών σχηματισμών.

Αναφορά περιστατικών

Όλες οι ύποπτες δραστηριότητες πρέπει να αναφέρονται άμεσα στα:

• Maritime Security Centre Indian Ocean

• United Kingdom Maritime Trade Operations.

5. Συμπεράσματα

Οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή επιβεβαιώνουν ότι τα κρίσιμα θαλάσσια περάσματα του πλανήτη αποτελούν πλέον πεδία υβριδικού ανταγωνισμού και γεωπολιτικής πίεσης.

Η ασφάλεια της διεθνούς ναυσιπλοΐας εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από:

• τη συνεχή επιχειρησιακή ενημέρωση

• τη συνεργασία μεταξύ κρατών και ναυτιλιακών φορέων

• την προσαρμογή των πλοίων σε ένα ολοένα πιο σύνθετο περιβάλλον απειλών.

Η προληπτική διαχείριση κινδύνου και η στρατηγική επίγνωση των εξελίξεων αποτελούν πλέον βασικά στοιχεία για την ασφαλή λειτουργία της εμπορικής ναυτιλίας στις περιοχές υψηλού γεωπολιτικού ενδιαφέροντος.