Η ανάπτυξη χωρίς ασφάλεια και επιχειρησιακό σχεδιασμό δεν αρκεί
Του Νίκου Σπανού
Ναυάρχου Λ.Σ. (ε.α.) – Διεθνούς Πραγματογνώμονα Ναυτιλίας
Το υπό δημόσια διαβούλευση σχέδιο νόμου του Υπουργείου Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής για την «Ενίσχυση λειτουργίας Οργανισμών Λιμένων και λοιπές διατάξεις» ανοίγει εκ νέου μια σημαντική συζήτηση για το μέλλον των ελληνικών λιμένων.
Η επικαιροποίηση του πλαισίου λειτουργίας τους, η προσέλκυση επενδύσεων, η άρση διοικητικών και θεσμικών εμποδίων και η αποτελεσματικότερη αξιοποίηση των λιμενικών εγκαταστάσεων αποτελούν αναγκαίους στόχους.
Όμως η συζήτηση για τους ελληνικούς λιμένες δεν μπορεί να εξαντλείται στη διοίκηση, στις επενδύσεις, στις παραχωρήσεις και στην τιμολογιακή πολιτική.
Ένας λιμένας δεν είναι απλώς ένα οικονομικό περιουσιακό στοιχείο. Είναι κρίσιμη εθνική υποδομή.
Και ως τέτοια πρέπει να σχεδιάζεται, να λειτουργεί, να ελέγχεται και να προστατεύεται.
1. Εθνικός στρατηγικός σχεδιασμός λιμένων
Η χώρα χρειάζεται έναν συνεκτικό εθνικό σχεδιασμό που θα προσδιορίζει με σαφήνεια τον επιχειρησιακό και αναπτυξιακό ρόλο κάθε σημαντικού λιμένα.
Εμπορικοί λιμένες, ακτοπλοϊκοί κόμβοι, λιμένες κρουαζιέρας, ενεργειακοί λιμένες, τουριστικοί λιμένες και λιμένες μικτής χρήσης δεν μπορούν να αντιμετωπίζονται με μία ενιαία λογική.
Τα Αναπτυξιακά Προγράμματα και οι Μελέτες Διαχείρισης (Master Plans) πρέπει να αποτελούν τμήματα ενός ευρύτερου εθνικού λιμενικού σχεδιασμού και όχι απλώς μεμονωμένα εργαλεία αξιοποίησης κάθε λιμένα.
Η Ελλάδα, λόγω της γεωγραφικής και γεωστρατηγικής της θέσης, οφείλει να γνωρίζει όχι μόνο τι επενδύσεις θέλει σε κάθε λιμένα, αλλά και ποιον εθνικό, οικονομικό και επιχειρησιακό ρόλο καλείται αυτός να υπηρετήσει.
2. Η ασφάλεια της ναυσιπλοΐας πρέπει να ενσωματωθεί στον αναπτυξιακό σχεδιασμό
Κάθε σημαντικός σχεδιασμός λιμένα πρέπει να συνοδεύεται από ολοκληρωμένη αξιολόγηση της ασφάλειας της ναυσιπλοΐας και της επιχειρησιακής του επάρκειας.
Δεν αρκεί να γνωρίζουμε πόσα πλοία μπορεί οικονομικά να εξυπηρετήσει ένας λιμένας. Πρέπει να γνωρίζουμε με ποιες προϋποθέσεις μπορούν τα πλοία αυτά να εισέρχονται, να ελίσσονται, να προσδένουν και να αποπλέουν με ασφάλεια.
Απαιτείται συνεπώς συστηματική αξιολόγηση των διαύλων προσέγγισης, των πραγματικών βαθών, των λεκανών ελιγμών, των κρηπιδωμάτων, της φωτοσήμανσης, των συστημάτων πρόσδεσης και της δυνατότητας ασφαλούς εξυπηρέτησης των κατηγοριών πλοίων για τις οποίες σχεδιάζεται κάθε λιμένας.
Ιδιαίτερη σημασία πρέπει να έχει και η δυνατότητα αντιμετώπισης έκτακτων περιστατικών και έκτακτων κατάπλων.
3. Περιοδική τεχνική πιστοποίηση των κρίσιμων λιμενικών υποδομών
Η ασφάλεια ενός λιμένα δεν μπορεί να θεωρείται δεδομένη επειδή κάποτε κατασκευάστηκε ή παραδόθηκε ένα έργο.
Οι λιμενικές υποδομές λειτουργούν σε ένα ιδιαίτερα επιβαρυμένο θαλάσσιο περιβάλλον και υφίστανται συνεχή καταπόνηση.
Για τον λόγο αυτό προτείνεται η καθιέρωση συστηματικού μηχανισμού περιοδικού τεχνικού ελέγχου των κρίσιμων λιμενικών υποδομών.
Βυθομετρικές αποτυπώσεις, έλεγχος διαύλων και λεκανών ελιγμών, κατάσταση κρηπιδωμάτων, προσκρουστήρων, δεστρών, συστημάτων φωτοσήμανσης και λοιπού κρίσιμου εξοπλισμού πρέπει να παρακολουθούνται και να τεκμηριώνονται.
Παράλληλα, κάθε σημαντικός λιμένας πρέπει να διαθέτει ένα ψηφιακό και πλήρως ιχνηλάσιμο τεχνικό ιστορικό, στο οποίο να καταγράφονται οι έλεγχοι, οι βλάβες, οι συντηρήσεις, οι επεμβάσεις και οι πιστοποιήσεις των κρίσιμων υποδομών του.
Η πρόληψη κοστίζει πάντοτε λιγότερο από ένα σοβαρό ναυτικό ατύχημα ή από την απώλεια της επιχειρησιακής δυνατότητας ενός λιμένα.
4. Ανάπτυξη, ασφάλεια και ανθεκτικότητα πρέπει να αποτελούν ενιαίο σχεδιασμό
Οι ελληνικοί λιμένες πρέπει να είναι οικονομικά βιώσιμοι και ανταγωνιστικοί. Πρέπει όμως ταυτόχρονα να είναι ασφαλείς, λειτουργικοί και ανθεκτικοί.
Ο λιμενικός σχεδιασμός πρέπει επομένως να συνδέει την οικονομική ανάπτυξη και τις επενδύσεις με την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας, την προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος, την αντιμετώπιση εκτάκτων αναγκών και τη διατήρηση της επιχειρησιακής λειτουργίας των κρίσιμων υποδομών.
Σε μία χώρα με τη γεωγραφία της Ελλάδας, οι λιμένες αποτελούν πύλες εμπορίου και τουρισμού, αλλά συγχρόνως υποδομές ζωτικής σημασίας για τη νησιωτικότητα, την ενεργειακή ασφάλεια, την εφοδιαστική αλυσίδα και τη συνολική ανθεκτικότητα της χώρας.
Γι’ αυτό και ο σχεδιασμός τους δεν μπορεί να είναι αποσπασματικός.
Η Ελλάδα δεν χρειάζεται απλώς περισσότερες επενδύσεις στους λιμένες της. Χρειάζεται ασφαλείς, σύγχρονους και επιχειρησιακά αξιόπιστους λιμένες, ενταγμένους σε μία πραγματική Εθνική Λιμενική Στρατηγική.
Γιατί η αξία ενός λιμένα δεν κρίνεται μόνο από τα έσοδα που δημιουργεί ή από τον αριθμό των πλοίων που εξυπηρετεί.
Κρίνεται και από το κατά πόσο μπορεί, κάθε ημέρα και υπό οποιεσδήποτε συνθήκες, να εκπληρώνει με ασφάλεια και αξιοπιστία την αποστολή για την οποία η χώρα τον χρειάζεται.
