Από τον χάρτη στο πεδίο: Τα τουρκικά θαλάσσια πάρκα και ο κίνδυνος ενός νέου τετελεσμένου
του Νίκου Ι. Σπανού
Η δημιουργία από την Τουρκία δύο Εθνικών Θαλάσσιων Πάρκων στο Βορειοανατολικό Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί ως μία ακόμη περιβαλλοντική πρωτοβουλία.
Έχει σαφές γεωπολιτικό, νομικό και δυνητικά επιχειρησιακό αποτύπωμα και πρέπει να αξιολογηθεί στο ευρύτερο πλαίσιο της σταθερής τουρκικής προσπάθειας να αποτυπώσει στην πράξη τις μονομερείς αντιλήψεις της περί θαλάσσιας δικαιοδοσίας. Ας ξεκαθαρίσουμε όμως κάτι θεμελιώδες:
Ένας χάρτης ή ένα τουρκικό Προεδρικό Διάταγμα δεν δημιουργεί κυριαρχικά δικαιώματα εκεί όπου αυτά δεν απορρέουν από το Διεθνές Δίκαιο.
Επίσης απαιτείται νομική ακρίβεια. Άλλο είναι τα χωρικά ύδατα, άλλο η υφαλοκρηπίδα και άλλο η ΑΟΖ. Η υφαλοκρηπίδα αφορά κυριαρχικά δικαιώματα επί του βυθού και του υπεδάφους και τα δικαιώματα του παράκτιου κράτους επ’ αυτής είναι αποκλειστικά. Επομένως, η περιβαλλοντική προστασία δεν μπορεί να λειτουργεί ως μηχανισμός μονομερούς παραγωγής θαλάσσιας δικαιοδοσίας.
Από τη διεκδίκηση στη διοικητική πρακτική
Εδώ βρίσκεται κατά την εκτίμησή μου το πραγματικά ανησυχητικό στοιχείο.
Η Τουρκία δεν περιορίζεται πλέον στην παρουσίαση χαρτών. Βλέπουμε μια σταδιακή μετάβαση:
Χάρτης χωροταξικός σχεδιασμός Προεδρικό Διάταγμα διοικητική πράξη πιθανή εφαρμογή στο πεδίο.
Εάν στο επόμενο στάδιο επιχειρηθούν επιτήρηση, έλεγχος δραστηριοτήτων, έκδοση οδηγιών ή ανάπτυξη κρατικών μέσων για την εφαρμογή του καθεστώτος των πάρκων σε περιοχές όπου η Τουρκία δεν διαθέτει τη σχετική δικαιοδοσία, τότε το ζήτημα παύει να είναι απλώς διπλωματικό.
Μετατρέπεται σε επιχειρησιακό ζήτημα θαλάσσιας δικαιοδοσίας. Και ακριβώς εκεί πρέπει να βρίσκεται η ελληνική προσοχή.
Η Γαλάζια Πατρίδα δεν προωθείται μόνο με πολεμικά πλοία
Θα ήταν στρατηγικό λάθος να θεωρούμε ότι η τουρκική αναθεωρητική πολιτική εκδηλώνεται αποκλειστικά μέσω στρατιωτικής παρουσίας.
Η σύγχρονη θαλάσσια στρατηγική ασκείται με NAVTEX, χάρτες, θαλάσσιο χωροταξικό σχεδιασμό, ερευνητικές δραστηριότητες, διοικητικές πράξεις, περιβαλλοντικές πολιτικές, διπλωματία και, όταν απαιτείται, επιχειρησιακή παρουσία.
Πρόκειται για μια πολυεπίπεδη στρατηγική σταδιακής κανονικοποίησης διεκδικήσεων.
Τα τετελεσμένα άλλωστε σπανίως δημιουργούνται σε μία ημέρα. Οικοδομούνται βήμα βήμα, όταν μια μονομερής θέση επαναλαμβάνεται, θεσμοποιείται και τελικά επιχειρείται να εφαρμοστεί.
Η Ελλάδα πρέπει να περάσει από την αντίδραση στην πρωτοβουλία
Η ανακοίνωση του ελληνικού υπουργείου Εξωτερικών αποτελεί αναγκαία θεσμική αντίδραση. Δεν μπορεί όμως η ελληνική στρατηγική να εξαντλείται σε ανακοινώσεις μετά από κάθε τουρκική κίνηση.
Απαιτούνται τρεις παράλληλοι άξονες:
Νομικός: πλήρης καταγραφή και διεθνής τεκμηρίωση κάθε ενέργειας που επιχειρεί να επηρεάσει ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα.
Διπλωματικός: συστηματική διεθνοποίηση του ζητήματος σε ΕΕ, ΟΗΕ και συμμάχους, όχι ως μια ακόμη ελληνοτουρκική διαφορά, αλλά ως ζήτημα εφαρμογής του Διεθνούς Δικαίου.
Επιχειρησιακός: συνεχής θαλάσσια επιτήρηση, επίγνωση κατάστασης, διακλαδικός συντονισμός και παρουσία των αρμόδιων κρατικών μέσων, ώστε οποιαδήποτε προσπάθεια εφαρμογής μονομερούς τουρκικής δικαιοδοσίας στο πεδίο να αντιμετωπιστεί άμεσα, ψύχραιμα και νόμιμα.
Ούτε πανικός ούτε εφησυχασμός
Οι ήρεμες θάλασσες έχουν αξία όταν στηρίζονται στην αμοιβαιότητα και στον σεβασμό του Διεθνούς Δικαίου. Δεν μπορούν να μετατρέπονται σε στρατηγική ακινησία.
Η αποτροπή δεν είναι πολεμική ρητορική. Είναι στρατηγική, παρουσία, ετοιμότητα και αξιοπιστία.
Γιατί στη θάλασσα δεν αρκεί να δηλώνεις ότι έχεις δικαιώματα. Πρέπει να δείχνεις στην πράξη ότι διαθέτεις τη στρατηγική και την αποφασιστικότητα να μην επιτρέψεις σε μια μονομερή διεκδίκηση να μετατραπεί, βήμα βήμα, σε τετελεσμένο.
Διαβάστε το πλήρες άρθρο του Ναυάρχου Νικόλαου Σπανού στην εφημερίδα POLITICAL (φύλλο 20ης Αυγούστου 2026).
